Hậu quả của Siêu bão Sandy ở Seaside Heights, New Jersey, tháng 3 năm 2013 (Lucas Jackson / Reuters)

Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học đã cảnh báo rằng biến đổi khí hậu sẽ gây ra những thảm họa thiên nhiên khốc liệt mà chúng ta chưa từng gặp phải trong lịch sử loài người. Họ dự đoán rằng khí thải hiệu ứng nhà kính ngày càng tăng sẽ khiến nhiệt độ toàn cầu tăng lên, và rồi dẫn đến chuỗi các thiên tai nghiêm trọng hơn, như các đợt nắng nóng kéo dài và oi bức hơn, hạn hán xuống sâu hơn và các cơn bão lớn hơn. Tuy nhiên, hầu hết những cá nhân nắm quyền vẫn xem nhẹ những thảm họa này, chỉ xảy ra ở  một tương lai xa vời. Trong khi đó, những người tích cực đấu tranh với biến đổi khí hậu đặt mối quan tâm của họ cho việc giảm nhẹ tác động – bằng cách giảm phát thải khí nhà kính. Vấn đề thích ứng với thiên tai nghiêm trọng đã bắt đầu nhận được nhiều sự quan tâm hơn.

Tuy nhiên, vào năm 2021, dù đã được dự báo từ trước, những thảm họa thiên nhiên ập đến với sức công phá còn ghê gớm hơn. Các hiện tượng thời tiết trở nên khắc nghiệt hơn do biến đổi khí hậu – từ bão lụt đến hạn hán kéo dài, càn quét khủng khiếp. Hậu quả chúng để lại trên toàn cầu không hề nhỏ, và càng làm rõ hơn sự yếu kém nghiêm trọng của các hệ thống cứu trợ và cơ sở hạ tầng hiện nay. Hoa Kỳ cũng không phải là ngoại lệ. Điều thú vị là, các cơn bão và hiện tượng thời tiết khắc nghiệt khác giúp họ nhận ra, các khu vực đông dân cư nhất lại là nơi dễ bị tàn phá nhất; và nhà cửa, đường xá, công trình tiện ích, hệ thống thông tin liên lạc và các cơ sở thiết yếu khác trên khắp đất nước không được xây dựng kiên cố đủ để chống chọi với các thiên tai ngày nay, thậm chí là tệ hơn nhiều so với những thảm họa trong tương lai.

Khi Washington bắt đầu quan ngại về thực trạng mới đáng sợ này, họ cần khẩn trương đẩy mạnh khả năng thích ứng với khí hậu. Giải pháp giảm thải khí nhà kính không còn đủ hiệu quả để ngăn chặn những tác động ngày càng rõ nét của tình trạng nóng lên toàn cầu. Do đó, người Mỹ phải bắt đầu thực hiện những thay đổi quan trọng trong quá trình xây dựng, lập kế hoạch và sinh hoạt – nhưng vẫn đồng thời giảm lượng khí thải của họ. Để thực hiện quy trình phức tạp này đúng cách trên phạm vi cả nước, họ cần một chiến lược thích ứng có thể xác định các điểm yếu cơ bản của Hoa Kỳ, sắp xếp thứ tự ưu tiên giải quyết, và luôn cân nhắc ảnh hưởng đến môi trường trong mỗi lần đưa ra quyết định mang tính cộng đồng. Kế hoạch này sẽ giúp Washington củng cố đất nước phù hợp với khí hậu của tương lai, để thoát khỏi thế giới của quá khứ.

TÀN CUỘC

Năm nay đã có quá nhiều biến động khí hậu khắc nghiệt. Vào tháng 2, những trận bão và mưa đá lạnh buốt gây nhiều khó khăn cho mạng lưới điện của Texas. Các công ty điện lực không lường trước được đợt lạnh này, và năm triệu người bị mất điện. Một số người đã qua đời ngay trên giường vì quá lạnh. Sau đó vào tháng 6, một đợt nắng nóng kinh hoàng đã diễn ra tại Portland, Oregon. Nhiệt độ tăng vọt lên 116 độ, buộc thành phố phải đóng cửa một phần hệ thống giao thông công cộng – vốn được thiết kế cho điều kiện thời tiết không thể nào vượt quá 110 độ. Cùng tháng đó, Bang Washington cũng gánh chịu một đợt nóng khác, nhiều đoạn đường nhựa và bê tông bị nứt hoặc biến dạng. Các nhà nghiên cứu kết luận rằng những hiện tượng này hầu như không thể xảy ra nếu không có biến đổi khí hậu.

Ở Alaska, nơi đang ấm lên nhanh gần gấp đôi so với phần còn lại của trái đất, băng vĩnh cửu bắt đầu tan ra – đây từng là vùng đất bị đóng băng lâu năm. Nền đất trở nên mềm và sũng nước, khiến cho cơ sở hạ tầng bị lún và nghiêng dần. Dọc theo một đoạn trên cao thuộc Hệ thống đường ống xuyên Alaska, các cấu trúc nâng đỡ cũng bị xói mòn dần, buộc các quan chức phải phê duyệt và lắp đặt hệ thống làm mát để ngăn chặn quá trình tan chảy và ngăn sự cố tràn dầu.

Ở phần lớn miền đông Hoa Kỳ, lượng mưa lớn bất thường khiến cho hệ thống thoát nước bị quá tải – vốn được thiết kế để hoạt động bình thường ở điều kiện khí hậu ôn hòa. Đầu tháng này, cơn bão Ida đổ bộ vào New York với lượng mưa rất cao 3 inch/giờ – đa phần sẽ chảy về hệ thống cống rãnh của thành phố với hiệu suất xử lí tối đa ở mức 1,75 inch/giờ. Hậu quả là lũ lụt trên diện rộng làm hư hại nhà cửa và cơ sở kinh doanh, khiến 46 người thiệt mạng tại 4 bang. Trường hợp tương tự cũng xảy ra ở Detroit vào tháng 1, với lượng mưa vào khoảng 8 inch xuyên suốt 19 giờ đồng hồ – tất nhiên cơ sở hạ tầng tại đây cũng không thể xử lí kịp. Sau đó vào tháng 6 và tháng 8, khu vực Detroit lại tiếp tục hứng chịu những cơn bão kỉ lục. Và vào tháng 4, sau trận mưa lớn ở Massachusetts, hệ thống thoát nước gặp sự cố khiến 84 triệu gallon nước thải chưa qua xử lý đổ xuống sông Merrimack, nơi cung cấp nước uống cho một số thị trấn gần đó.

Khi Washington bắt đầu quan ngại về thực trạng mới đáng sợ này, họ cần khẩn trương đẩy mạnh khả năng thích ứng với khí hậu.

Ở những địa phương khác, các trận mưa rất lớn, cùng với những đợt hạn hán do biến đổi khí hậu gây ra càng khiến mức độ thiệt hại trầm trọng hơn.. Mưa to có thể gây ra lở đất ở những khu vực mới bị cháy rừng. Vào tháng 8, hậu quả sau 2 sự cố liên tiếp cháy rừng-mưa xối xả diễn ra ở Colorado là các tảng đá và cây gỗ rơi xuống một đoạn trên xa lộ của Liên tiểu bang 70. Trận lở đất chặn đứng quá trình lưu thông trên đoạn đường dài 46 dặm – một trong những hành lang giao thông quan trọng của đất nước – buộc mọi người phải trú ẩn trong các đường hầm. Một tình huống tương tự đã xảy ra vào tháng 1, khi một phần của Quốc lộ 1 chạy dài theo đường bờ biển California trượt xuống biển. Vài ngày trước đó, nền đất khô cằn ở đây chịu tác động của cơn mưa rất lớn từ 5 đến 10 inch.

Thậm chí hạn hán cũng có thể tác động đến cơ sở hạ tầng. Mực nước thấp kỉ lục ở hai hồ Mead và Powell trên sông Colorado hiện đang đe dọa nguồn cung cấp điện và nước cho một số bang phía Tây. Vào tháng 8, một nhà máy thủy điện ở California phải đóng cửa sau hơn 50 năm hoạt động liên tục vì đợt hạn hán nặng nề. Đồng thời, cháy rừng ở các khu vực khô hạn lại hoành hành khắp miền Tây nước Mỹ. Một số đám cháy tạo ra những dòng khói độc hại bay khắp lục địa, đe dọa đến sức khỏe của người dân dù cách đó khá xa như Thành phố New York và Philadelphia.

THÍCH ỨNG HOẶC DIỆT VONG

Danh sách các thiên tai liên hoàn minh chứng cho sự cấp thiết để thích ứng với khí hậu, chứ không chỉ dừng ở giảm thiểu tác nhân. Nhiều thảm họa trong số đó là kết quả của một giả định đã lỗi thời: các nhà thiết kế và hoạch định lên kế hoạch dựa trên niềm tin rằng quá khứ đã “đưa đường dẫn lối” để chuẩn bị chu đáo cho tương lai. Điều đó không còn đúng nữa. Biến đổi khí hậu đồng nghĩa với việc trận lũ ở thập kỷ trước không còn là một điềm báo đáng tin cậy cho trận đại hồng thủy ở thập kỷ tiếp theo. Các nhà hoạch định chính sách và lên kế hoạch, cùng với mọi công dân đều phải bắt đầu điều chỉnh cho phù hợp.

Dự luật cơ sở hạ tầng trị giá 1 nghìn tỷ đô la hiện đang được Quốc hội thông qua là một tín hiệu tốt để khởi động quá trình này. Trong số các điều khoản, dự luật đề cập đến các mức đầu tư mang tính lịch sử cho những chương trình hỗ trợ cộng đồng và người dân chuẩn bị sẵn sàng cho các thảm họa bởi biến đổi khí hậu gây ra như lũ lụt. Dự luật cũng tập trung vào việc nâng cấp và hiện đại hóa đường xá, cầu cống và lưới điện để tăng thêm độ bền bỉ với thời tiết.

Nhưng dự luật này mới chỉ là bước khởi đầu. Các nhà hoạch định chính sách cần bắt đầu xem xét tác động của biến đổi khí hậu trong mọi quyết định mà họ đưa ra. Tuy nhiên, nói dễ hơn làm! Việc tính toán rủi ro đòi hỏi sự chuyển mình trong cách lập kế hoạch cho tương lai của các tổ chức chính phủ và xã hội ở mọi cấp độ. Các cộng đồng cần suy nghĩ thấu đáo hơn về cách thức và nơi họ xây dựng, các doanh nghiệp cần đánh giá lại chuỗi cung ứng của mình; và các nhà quản lý khẩn cấp phải lập kế hoạch đối mặt với những khủng hoảng chồng chất nhau. Chủ sở hữu và người vận hành tại mỗi cơ sở hạ tầng cần tính đến những thay đổi khí hậu tiềm ẩn có thể xảy đến trong vòng đời từ 50 đến 100 năm của bất kỳ công trình nào.

Biến đổi khí hậu là một vấn đề cần sự chung tay của mọi người, và các cuộc khủng hoảng leo thang chắc chắn sẽ không đợi đến lúc Washington thích ứng được.

Việc đánh giá lại khả năng ứng phó khí hậu của Hoa Kỳ một cách toàn diện cần phải bắt đầu với một chiến lược mang tầm quốc gia. Mặc dù không có đề xuất nào cho quá trình thích ứng có thể lường trước được mọi tình huống, một chiến lược quốc gia có thể xác định các điểm yếu lớn nhất của đất nước, để từ đó liệt kê các mục tiêu chung và ưu tiên thực hiện dần. Điều này cũng có thể tạo nên khuôn khổ cho các nhà lãnh đạo ở mỗi bang và tại địa phương có thể áp dụng và tùy chỉnh theo nhu cầu cụ thể của họ – mà vẫn đảm bảo rằng các nỗ lực để thích nghi này không ảnh hưởng gì đến quá trình giảm phát thải khí nhà kính.

Để triển khai được như vậy, Quốc hội nên thành lập một Ủy ban thích ứng khí hậu mới để vạch ra các yếu tố cần thiết cho chiến lược. Trọng tâm của chương trình này là các đánh giá về mức độ dễ bị tổn hại trên toàn quốc, xác định các địa điểm có nguy cơ cao xảy ra thiên tai. Sau đó, các nhà lãnh đạo tiểu bang, địa phương và ở bộ lạc có thể sử dụng kết quả để định hướng trong quá trình lên kế hoạch, và các nhà lãnh đạo liên bang có thể cân nhắc quyết định những khoản đầu tư quy mô lớn cần ưu tiên; ví dụ như xây dựng một bức tường chắn sóng dọc theo bờ biển Đại Tây Dương để ngăn chặn nước biển dâng cao do bão, hoặc bắt đầu đốt rừng có kiểm soát ở miền Tây Hoa Kỳ để giảm nguy cơ cháy rừng trong dài hạn. Chiến lược này cũng giúp xác định và củng cố điểm yếu giữa nhiều loại cơ sở hạ tầng khác nhau. Làm được điều này sẽ giảm nguy cơ một sự kiện đơn lẻ, ví dụ như sập trạm biến áp điện, có thể làm tắc nghẽn hệ thống giao thông, liên lạc và sức khỏe cộng đồng cùng lúc – tương tự như thảm họa xảy đến với New York sau trận Siêu bão Sandy vào năm 2012.

Một chiến lược thích ứng cho quốc gia cũng góp phần khuyến khích các nhà hoạch định chính sách đưa ra các lựa chọn sáng suốt hơn về địa điểm và cách thức xây dựng. Ngày nay, 65% các quận/hạt, thành phố và thị trấn thiếu các quy tắc hiện đại trong xây dựng nhằm chống cự với thiên tai (yêu cầu nhà xây dựng phải bảo vệ công trình trước gió bão và lũ lụt), cho dù thực tế đã chứng minh chỉ với việc cải thiện sơ bộ các quy định này có thể giúp tiết kiệm được 11 đô la tiền thiệt hại cho mỗi 1 đô la đầu tư vào. Một lợi ích khác là khuyến khích việc lựa chọn & sử dụng đất thận trọng hơn, thu hẹp quy mô phát triển ở các khu vực có khả năng bị ngập lụt hoặc hỏa hoạn. Đây là một nhiệm vụ rất cấp bách, vì cứ ba người Mỹ thì có một người sống ở một quận chịu thiệt hại do thảm họa thời tiết trong ba tháng vừa qua. Cuối cùng, quy hoạch ở cấp độ quốc gia có thể giải quyết những hình thức phân biệt đối xử như “redlining” (tạm dịch “Gạch đỏ”) – hành vi loại bỏ sự hiện diện của người dân da đen ra khỏi các hệ thống khu dân cư trên khắp Hoa Kỳ – khiến nhiều cộng đồng không phải người da trắng dễ bị ảnh hưởng trước nguy cơ về thiên tai, bao gồm các đợt nắng nóng và lũ lụt nghiêm trọng. Về cơ bản, một chiến lược thích ứng tốt cho cả đất nước sẽ giúp các các nhân nắm quyền quyết định xem xét và tính toán đến rủi ro của biến đổi khí hậu trong tương lai.

LỜI KÊU GỌI CÙNG HÀNH ĐỘNG 

Lập kế hoạch thích ứng quốc gia không phải là một ý tưởng mới. Một thập kỷ trước, Văn phòng giải trình Chính phủ, cơ quan giám sát của chính phủ liên bang, đã kêu gọi lập kế hoạch nhằm định hướng cách đất nước có thể ứng phó với biến đổi khí hậu. Một năm sau, 2012, Viện Hàn lâm quốc gia về Khoa học, Kỹ thuật và Y học kết luận rằng nếu Hoa Kỳ không có kế hoạch cải thiện khả năng chống chịu trước thiên tai, thì biến đổi khí hậu sẽ kéo theo nhiều thiệt hại về tính mạng con người, nhà cửa và việc làm. Ba năm sau, các quốc gia trên toàn cầu chính thức công nhận tầm quan trọng của việc lập kế hoạch thích ứng trong Hiệp định khí hậu Paris. Vào năm 2021, Văn phòng Kiểm toán Chính phủ Hoa Kỳ một lần nữa thúc giục chính phủ liên bang phát triển một kế hoạch thích ứng với khí hậu cấp quốc gia, dù chỉ là để ngăn chặn những mất mát về tài chính do thiên tai từ biến đổi khí hậu gây ra.

Đã quá trễ khi đến giờ mới bắt đầu chú ý đến những lời kêu gọi này. Biến đổi khí hậu là một vấn đề cần sự chung tay của mọi người, và các cuộc khủng hoảng leo thang chắc chắn sẽ không đợi đến lúc Washington thích ứng được. Mặc dù Hoa Kỳ vẫn đang tiếp tục cắt giảm tác nhân gây ô nhiễm, nước này cũng phải bắt đầu chuẩn bị cho những tác động không thể tránh khỏi từ biến đổi khí hậu. Lập ra một kế hoạch thích ứng là điểm khởi đầu phù hợp.

Theo: Foreign Affairs

Các bài viết liên quan

Khí hậu

CHANGE HƯỞNG ỨNG HỘI NGHỊ COP26 VỚI CHUỖI HOẠT ĐỘNG COP GAME

Nhằm hưởng ứng Hội nghị Thượng đỉnh về biến đổi khí hậu COP26 đang diễn ra tại Glasgow, Scotland, với sự tham gia từ đại diện của gần 200 quốc gia trong đó có Việt Nam, CHANGE quyết định mang đến một sân chơi kiến thức khí hậu mang tên…

26/11/2021
Khí hậu

CHANGE KHỞI ĐỘNG CUỘC THI TÀI NĂNG NHÍ SÁNG TẠO VÌ KHÍ HẬU 2021 HƯỞNG ỨNG COP26

Nhằm hưởng ứng COP26 – Hội nghị Thượng đỉnh Liên Hợp quốc về biến đổi khí hậu lần thứ 26 đang diễn ra tại Glasgow (Vương Quốc Anh), CHANGE ra mắt cuộc thi Tài Năng Nhí Sáng Tạo Vì Khí Hậu 2021 với chủ đề “Trái Đất này là của…

11/11/2021
Khí hậu

Việt Nam tham gia cam kết từ bỏ điện than

Việt Nam tham gia liên minh 190 quốc gia cam kết loại bỏ sản xuất điện từ than đá và ngừng xây mới các nhà máy nhiệt điện than, tại hội nghị COP26. Chính phủ Anh, quốc gia dẫn đầu nỗ lực tập hợp các quốc gia cam kết loại…

04/11/2021