Khi nhắc đến Biến đổi khí hậu (BĐKH), có phải bạn thường nghĩ đến hình ảnh những chú gấu bắc cực hay chim cánh cụt cạnh bên những tảng băng trôi? Thực tế, thứ đầu tiên trong chuỗi thức ăn mà BĐKH tác động chính là các loài thực vật phù du và vi sinh – những sinh vật được xem là lá phổi xanh thật sự của trái đất.

Ở bài viết này, CHANGE sẽ tiết lộ cho bạn vai trò quan trọng của loài thực vật phù du và những hậu quả nặng nề mà hệ sinh thái, trong đó có con người sẽ phải đối mặt vì BĐKH.

Thực vật phù du – Phytoplankton (chữ phyto trong tiếng Hy Lạp là thực vật; plankton là các sinh vật biển nhỏ bé) được xem là nền tảng cho tất cả sự sống dưới biển. Theo dữ liệu của NASA, thực vật phù du đảm nhận việc sản sinh ra ít nhất 50% lượng khí oxi mà chúng ta đang hít thở, bên cạnh vai trò chính là đảm bảo sự sống cho các đại dương.

Mặc dù không được xác định như một loài “thực vật” nhưng chúng vẫn có thể quang hợp. Quá trình diệu kỳ này chế ngự được năng lượng mặt trời, rồi sử dụng CO2 và nước để tạo ra các loại đường – nền tảng của phần lớn các chuỗi thức ăn trên hành tinh.

Sản phẩm chính của quá trình quang hợp là đường, thứ được sử dụng để xây dựng các tế bào, nhưng còn có một sản phẩm khác là khí oxy (O2). Chúng ta thường nghe rằng Amazon chính lá phổi xanh của Trái đất, nhưng sự thật là hơn một nửa lượng khí oxy trong khí quyển đến từ biển cả, chính nhờ các loài thực vật phù du. Thế nên ở vai trò là nguồn sản xuất thức ăn, thực vật phù du là nền tảng chắc chắn cho chuỗi thức ăn của đại dương. Còn ở vị trí là nguồn sản xuất khí oxy, chúng đóng góp cho sự sống dưới biển lẫn trên cạn.

Tuy nhiên, việc đốt nhiên liệu hóa thạch và hoạt động của con người thải ra vô cùng nhiều khí nhà kính. May rằng chúng ta có các đại dương hấp thụ một phần khí thải đó và làm giảm nhiệt độ của hành tinh xuống. Tuy nhiên chu trình trên cũng khiến môi trường biển bị axit hóa và nó ăn mòn tất cả mọi thứ, từ tôm cua ốc hến, các rặng san hô cho đến thực vật phù du – những sinh vật có mối liên kết chặt chẽ với nhau trong hệ sinh thái.

Ví dụ điển hình là các loài thực vật phù du ăn những loài nhuyễn thể. Sau đó cá lại ăn các loài sinh vật phù du, rồi chúng trở thành nguồn thức ăn cho những loài động vật có vú,…Cứ thế, chuỗi thức ăn tiếp diễn đến loài động vật cấp cao nhất là con người. Thế nên chỉ cần 1 mắt xích trong chuỗi thức ăn bị ảnh hưởng thì đại dương sẽ được các nhà khoa học ví von là mắc chứng loãng xương, vì hiện tượng axit hóa đang gây ảnh hưởng ngược lên toàn bộ chuỗi thức ăn.

BĐKH còn khiến các đại dương trở nên ấm hơn (dù chỉ tăng trung bình 0.2 độ C mỗi thập kỷ). Nước ấm sẽ nhẹ hơn nước lạnh nên chúng nằm gần mặt biển hơn, qua đó tạo nên hiện tượng phân tầng biển (ocean stratification) làm ảnh hưởng đến sự phát triển của thực vật phù du và giảm lượng CO2 mà biển có thể hấp thu.

Một khi thấy được sợi dây kết nối và liên quan chặt chẽ giữa con người và các loài sinh vật khác trong chuỗi thức ăn, chúng ta sẽ hiểu vì sao BĐKH chỉ cần làm một loài vi sinh biến mất khỏi hệ sinh thái thì các loài sinh vật khác cũng sẽ ảnh hưởng, kể cả chính con người.

Hẳn không ai muốn một ngày nào đó biển cả không còn cá hay thủy hải sản để ăn. CHANGE tin rằng cũng chẳng ai muốn thanh âm duy nhất của biển cả là sự thinh lặng, khi sự sống các loài sinh vật bị tước đoạt bởi BĐKH.

Nguồn:
https://davidson.weizmann.ac.il/en/online/sciencepanorama/real-lungs-earth

https://www.globalissues.org/article/172/climate-change-affects-biodiversity

https://mynasadata.larc.nasa.gov/basic-page/global-phytoplankton-distribution

Các bài viết liên quan

Khí hậu

Chương trình Trại Thủ Lĩnh Khí Hậu Việt Nam 2021

Từ 16/7 – 6/8/2021, Trại Thủ Lĩnh Khí Hậu Việt Nam (Vietnam Climate Leadership Camp – viết tắt VCLC) 2021 chính thức mở đơn đăng ký cho những bạn trẻ tài năng, luôn ấp ủ những kế hoạch góp phần bảo vệ môi trường.  Vietnam Climate Leadership Camp (VCLC) –…

17/07/2021
Khí hậu

Thử thách “Ăn sạch banh, sống thật xanh”: Một cách để người trẻ lan toả thông điệp chống lãng phí thức ăn

Tháng 6 năm 2021, CHANGE phát động chuỗi thử thách mới mang tên “Ăn sạch banh, sống thật xanh” trên nền tảng mạng xã hội nhằm nâng cao nhận thức của mọi người về tình trạng lãng phí thức ăn cũng như kêu gọi cộng đồng hành động để hạn…

13/06/2021
Khí hậu

Khánh Hòa: Nhiều đề xuất dự án xử lý rác thải kết hợp sản xuất điện năng

Theo UBND tỉnh Khánh Hòa, thời gian qua, có khá nhiều nhà đầu tư xin được thực hiện các dự án nhà máy xử lý rác thải kết hợp đốt rác với việc thu hồi nhiệt để sản xuất điện năng. Cụ thể, qua xem xét có khoảng 10 hồ…

08/06/2021