Nhựa từng: 

▪️ Được coi là giải pháp bảo vệ môi trường

▪️ Bước phát triển lớn bởi một giải thưởng 10.000 USD, v.v.

Và còn nhiều điều khác sẽ được hé lộ trong bài viết về quá trình phát triển của nhựa – vật liệu gần như được sử dụng mỗi ngày của hầu hết mọi người. CHANGE hy vọng với những kiến thức về bối cảnh ra đời và sự phát triển của nhựa bạn có thể có bức tranh toàn diện hơn về nhựa. Chúng ta không chối bỏ sự phát triển và sáng kiến lịch sử. Nhưng, đến một thời điểm nào đó, nếu sản phẩm chúng ta từng sáng chế không còn phù hợp với cuộc sống hiện tại, gây ảnh hưởng ngược lại đến môi trường sống con người lẫn các sinh vật trong chuỗi tuần hoàn của thiên nhiên. Liệu chúng ta có nên thay đổi? Lựa chọn nào là tối ưu? Đánh đổi để phát triển hay thay đổi để tồn tại? 

THÔNG TIN VỀ CHIẾN DỊCH

Nhân Nhựa là chiến dịch được thực hiện bởi CHANGE phối hợp cùng Đại sứ quán Pháp, thuộc một phần dự án COMPOSE. Mục tiêu của dự án là xây dựng một hệ thống quan trắc sự chuyển động về mặt xã hội và môi trường của nhựa tại Việt Nam, đưa ra những dữ liệu đáng tin cậy nhằm nâng cao nhận thức và góp phần vào các chính sách công giảm thiểu ô nhiễm nhựa.

SẢN PHẨM KHÁC THUỘC CHIẾN DỊCH “NHÂN NHỰA”

Phim hoạt hình Nhân Nhựa: http://bit.ly/NhanNhua_Animation 

Website tham quan phòng thí nghiệm Nhân Nhựa: https://nhannhua.com/ 

LÝ DO RA ĐỜI CỦA NHỰA

Thế kỷ XIX, khoảng thời gian cách mạng công nghiệp thứ nhất diễn ra, các ngành công nghiệp sản xuất phát triển ồ ạt, kéo theo nhu cầu cần lượng nguyên liệu khổng lồ từ thiên nhiên như gỗ, vải tự nhiên, thậm chí…ngà voi. Nhưng những loại nguyên liệu trên có hạn chế về số lượng, ví dụ ngà voi – từng “bị” xem là một vật liệu để làm phím đàn piano và banh bi-da. Con người cần một loại nguyên liệu có thể thay thế nhằm phát triển tối đa công suất. Điều đó đã là động lực lớn để các nhà khoa học lao vào nghiên cứu và tạo ra một loại vật chất mới – “Nhựa” như chúng ta biết ngày nay. [1]

LƯỢC SỬ NHỰA

👁️‍🗨️ Năm 1862: “Viên gạch nền móng” để tạo ra nhựa xuất hiện

Tại Triển lãm quốc tế (International Exhibition) ở London năm 1862, Alexander Parkers gây chấn động giới khoa học khi công bố vật chất nhựa nhân tạo đầu tiên – “Parkesine” làm từ cellulose. Tuy nhiên, loại nhựa này chưa thật sự tối ưu để có thể sản xuất công nghiệp, vì cellulose chứa nitrat nên rất dễ bắt lửa; cũng như khi ở điều kiện nhiệt độ phòng (khoảng 25 độ C), Parkesine có độ cứng tương đương gốm hoặc xương. [8] 

👁️‍🗨️ Năm 1869: Tiếp nối phát triển nhựa từ động lực giải thưởng 10.000 USD dành cho vật liệu thay thế ngà voi

Khi số lượng voi giảm sút trầm trọng vì nhu cầu lấy ngà, nhằm gia công các loại vật dụng lược, phím đàn, một công ty ở New York đã treo giải thưởng 10.000 USD cho ai tìm ra một nguyên liệu thay thế ngà voi. John Wesley Hyatt – người ấn tượng trước lời đề nghị trên, đã nghiên cứu và phát minh thành công sản phẩm nhựa tổng hợp đầu tiên – Celluloid từ nguyên liệu nitrate cellulose, long não (một loại nhựa sáp thu được từ cây long não châu Á), và cồn [2]. Ưu điểm loại nhựa tổng hợp này là giữ được một độ dẻo nhất định dù ở nhiệt độ phòng. Đồng thời, ông còn ra mắt máy ép nhựa (injection molding machine) vào năm 1973 để sản xuất số lượng các sản phẩm như cúc áo, lược chải tóc, v.v. [3] Tuy nhiên, thành phần nhựa tổng hợp Celluloid vẫn còn nitrat nên vẫn chưa thể ứng dụng rộng rãi vì rủi ro cháy nổ. [4] 

👁️‍🗨️ Trỗi dậy mạnh mẽ ngành công nghiệp nhựa thế kỷ XX

Năm 1907, Leo Baekeland đã phát triển thành công một loại nhựa tổng hợp mới tên Bakelite, thành phần dựa trên nhiên liệu hóa thạch gồm chất phenol (một chất được làm ra từ than đá) và formaldehyde. Đây là loại nhựa được đánh giá tối ưu hơn “tiền bối” vì chi phí sản xuất rẻ hơn cũng như đã loại bỏ nhược điểm dễ cháy nổ của nhựa celluloids, đánh dấu một kỷ nguyên bùng nổ số lượng nhựa trên toàn thế giới. 

Khoảng thời gian 1912 – 1931, hàng loạt những loại nhựa khác được ra đời để đáp ứng nhu cầu sản xuất các vật dụng trong đời sống như: Polystyrene – nhựa nhiệt dẻo dùng làm vật liệu cách nhiệt, VINYL – nhựa tổng hợp dùng trong xây dựng, sản xuất ô tô, v.v., ACRYLIC (hay còn gọi là tấm Mica) – vật liệu nhựa tổng hợp ứng dụng nhiều trong thiết kế, trang trí nội thất. [5]

Năm 1933, nhựa Polyethylene ra đời bởi hai nhà khoa học Fawcett and Gibson đã thật sự thay đổi nền công nghiệp nhựa. Loại nhựa này chính là nhựa mà vẫn ứng dụng tận ngày nay để làm các loại vật liệu thường thấy như chai nước, bao đựng đồ, chai đựng sữa tắm. Đồng thời, công nghệ Ép Nhựa (Injection Moulding) đã được hoàn thiện hơn, khiến mọi hoạt động sản xuất trở nên dễ dàng. [6]

Tới thế chiến thứ II (1939 – 1945), nhựa trở thành một loại vật liệu được ứng dụng nhiều nhất để sản xuất hàng loạt các loại vật dụng quân trang như nón cối, áo khoác chống nước, dù, v.v. Các nhà máy sản xuất nhựa mọc lên nhanh như nấm ở Mỹ, kéo theo sản lượng nhựa tăng lên gần gấp 4 lần. [7]

Sau khi chiến tranh kết thúc, các nhà máy sản xuất nhựa để phục vụ thời chiến dần chuyển sang sản xuất các đồ dùng gia dụng như chai nhựa, túi đựng, tuýp kem đánh răng, v.v. Ban đầu, mọi người ca ngợi các sản phẩm nhựa vì chúng có thể thay thế được các sản phẩm đến từ nguyên liệu tự nhiên, giá thành rất rẻ và bền. 

Thực trạng của nhựa ngày nay

Trải qua hàng chục năm phát triển, nhựa trở thành 1 phần trong đời sống con người. Từ vật liệu được phát triển như giải pháp nhằm giảm thiểu việc sử dụng các nguồn tài nguyên, đã trở thành một gánh nặng môi trường. 8,300,000,000 tấn nhựa đã được sản xuất trên toàn cầu, trong đó 6,3 tỷ tấn là rác thải, và chỉ có 9% được tái chế, 12% được đốt, 79% còn lại tồn đọng trong môi trường tự nhiên [9], bao gồm cả môi trường biển, gây nên hàng loạt những vấn đề cho các loài sinh vật biển lẫn con người. 

Nhưng liệu rằng nhựa có xấu xa như cách mọi người vẫn nghĩ tới, hay nguyên nhân đằng sau đó là điều gì khác?  

#nhannhua #CHANGE #nohomoplastics

Nguồn

[1]: The Age of Plastic: From Parkesine to pollution. (2019, October 11). Retrieved November 12, 2020, from https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/chemistry/age-plastic-parkesine-pollution

[2]: Alexander Parkes. (2020, November 08). Retrieved November 12, 2020, from https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/alexander-parkes

[3]: 4ocean Team. (2020, April 01). A Brief History of the Plastic Crisis. Retrieved November 12, 2020, from https://www.4ocean.com/blogs/blog/a-brief-history-of-the-plastic-crisis?utm_source=96525

[4]: Dev. (2015, November 30). A Short History of Injection Moulding. Retrieved November 12, 2020, from https://www.avplastics.co.uk/a-short-history-of-injection-moulding

[5]: John Wesley Hyatt. (1998). Retrieved November 12, 2020, from https://www.britannica.com/biography/John-Wesley-Hyatt

[6]: Lintsen, H. W., Hollestelle, M. J., & Hölsgens, H. N. M. (2017). The plastics revolution: how the Netherlands became a global player in plastics. Foundation for the History of Technology.

[7]: Jagger, A. (2008, May 08). Polyethylene: Discovered by accident 75 years ago. Retrieved November 12, 2020, from https://www.icis.com/explore/resources/news/2008/05/12/9122447/polyethylene-discovered-by-accident-75-years-ago/

[8]: Rosane, O. (2019, December 18). Plastics: The History of an Ecological Crisis. Retrieved November 12, 2020, from https://www.ecowatch.com/plastics-history-ecological-crisis-2560978473.html

[9]: University of Georgia. (2017, July 19). More than 8.3 billion tons of plastics made: Most has now been discarded. ScienceDaily. Truy xuất từ www.sciencedaily.com/releases/2017/07/170719140939.htm

Các bài viết liên quan

Ô nhiễm

ẢNH HƯỞNG CỦA NHỰA ĐỐI VỚI SINH VẬT BIỂN

CÁC LOÀI SINH VẬT BẤT ĐẮC DĨ ĐANG HỨNG CHỊU NHỮNG HẬU QUẢ “TRÊN TRỜI RƠI XUỐNG” TỪ NHỰA.  Với thực trạng 8 triệu tấn rác thải ra biển hằng năm, nhựa đã tước đoạt cuộc đời của 1.000.000 chú chim và 100.000 động vật có vú. Chưa hết, với…

04/11/2021
Khí hậu

Việt Nam tham gia cam kết từ bỏ điện than

Việt Nam tham gia liên minh 190 quốc gia cam kết loại bỏ sản xuất điện từ than đá và ngừng xây mới các nhà máy nhiệt điện than, tại hội nghị COP26. Chính phủ Anh, quốc gia dẫn đầu nỗ lực tập hợp các quốc gia cam kết loại…

04/11/2021
Ô nhiễm

PHÂN LOẠI RÁC ĐÚNG CÁCH

BẬT MÍ NHỮNG CÁCH PHÂN LOẠI RÁC HIỆU QUẢ  Ủa phân loại chi? Rồi cũng lên một chiếc xe về bãi rác mà?  Đúng là quy trình thu gom rác hiện nay hiếm khi thực hiện hành động phân loại rác tại nguồn mà chỉ phân loại hai loại cơ…

29/10/2021